Mystiek

de crème de la crème van spiritualiteit

De mystieke vereniging met de Allerhoogste Bron is het doel van alle serieuze spirituele stromingen.
Inhoud
    Add a header to begin generating the table of contents

    Kenmerkend voor mystiek is de mystieke ervaring. Dit is een diep gevoel van spiritueel geluk, dat door langdurige beoefening uitgroeit tot extatische liefdesgevoelens voor de Allerhoogste. 

    Twee soorten mystiek

    Er zijn twee soorten mystiek: traditioneel-religieuze en natuurmystiek. De traditioneel-religieuze mystici beoefenen hun mystiek binnen de cultuur van een gevestigde religieuze traditie. Natuurmystici beoefenen mystiek in allerlei natuurlijke omgevingen. 

    In vrijwel alle spirituele tradities vinden we mystieke stromingen. De mystici worden meestal beschouwd als grote verlichte zielen, die de hoogste volmaaktheid hebben bereikt in hun traditie. Tegelijkertijd staan ze ook min of meer los van deze tradities omdat ze een directe verbinding met God aangaan zonder tussenkomst van priesters of andere religieuze leiders. In sommige tradities werden (of worden zij nog steeds) zij vervolgd wegens deze onafhankelijke opstelling. 

    Traditioneel-religieuze mystiek heeft het voordeel dat er binnen een traditie al vele voorgangers zijn geweest die de mystieke beoefening hebben ontwikkeld. Daar kunnen beginnende mystici veel van leren. Tevens biedt een spirituele gemeenschap het benodigde gezelschap van andere spirituele mensen. Veel traditionele mystici leven heel sober en trekken zich terug in kloosters of ashrams om in alle rust aan hun spirituele ontwikkeling te werken. 

    Natuurmystiek heeft het voordeel dat deze vorm van mystiek in volledige vrijheid bestaat en dat er inspiratie uit alle mystieke tradities kan worden gehaald. Een nadeel kan zijn dat het vaak moeilijker is om gelijkgestemd gezelschap te vinden. Het zou goed zijn als er meer gemeenschappen worden opgericht voor dit soort mystici. 

    Het is opvallend dat de meeste mystici bij voorkeur in de natuur leven, zowel de traditioneel religieuze als natuurmystici. 

    Katholieke mystiek

    Het katholicisme heeft een groot aantal mystici voortgebracht. Duizenden katholieke mystici zijn heilig verklaard. Ze zijn grote spirituele voorbeelden voor de katholieke gemeenschap. 

    St. Franciscus van Assisi (1181 – 1226) was een van de grootste katholieke mystici en een groot natuurliefhebber. Hij was de zoon van een welgestelde lakenkoopman in Assisi, Italië en werkte in zijn jeugd in de zaak van zijn vader. 

    Op een dag, toen de jonge Franciscus op de markt kleding en stoffen aan het verkopen was, kwam een bedelaar naar hem toe die om een aalmoes vroeg. Na de afronding van een zakendeal verliet Franciscus onmiddellijk de markt en ging op zoek naar de bedelaar. Toen hij deze gevonden had, schonk hij hem alles wat hij die dag verdiend had. Deze daad wekte grote hilariteit op bij zijn vrienden en zijn vader was er woedend over. 

    Enkele jaren later verliet Franciscus de zaak van zijn vader en besloot zich de rest van zijn leven aan God te wijden. Daarbij leefde hij in armoede omdat hij ervan overtuigd was dat deze levensstijl door Christus was aanbevolen om dichter bij God te komen. Hij kreeg al snel volgelingen, de ‘minderbroeders’, met wie hij zingend en predikend ging rondreizen in Umbrië. Daarmee maakte hij veel indruk op de mensen. 

    In 1209 trok hij met de minderbroeders naar Rome om de paus permissie te vragen voor het oprichten van een nieuwe religieuze orde. Na enige twijfel stemde de paus daarmee in en werd de orde der Franciscanen officieel erkend. Kort daarop richtte hij ook een aparte orde voor vrouwen op en een orde voor leken. 

    Franciscus stroomde niet alleen over van liefde voor God, maar voelde ook een grote liefde voor de natuur. Hij zag de natuur als de ‘spiegel van God’ en beschouwde alle schepselen als broeders en zusters, ook de dieren, met wie hij regelmatig praatte. Het schijnt dat de vogels hem zo vertrouwden dat ze niet voor hem wegvlogen. Vaak wordt hij daardoor uitgebeeld met een vogel op zijn hand. Hij sprak over ‘broeder zon’, ‘zuster maan’ en ‘zuster dood’. 

    Er is een legende waarin hij een deal maakte met een gevaarlijke wolf die veel mensen had aangevallen. Toen hij de wolf opzocht, ging deze onmiddellijk voor zijn voeten liggen. Franciscus sprak af met de wolf dat als hij de plaatselijke bevolking niet meer zou aanvallen, hij regelmatig gevoerd zou worden. De wolf hield zich aan deze afspraak en viel niemand meer lastig. 

    Paus Johannes Paulus II heeft St. Franciscus uitgeroepen tot de ‘patroon van de ecologie’. De huidige paus, die altijd heel sober leefde, heeft de naam ‘Franciscus’ gekozen tijdens zijn inhuldiging op 13 maart 2013. 

    Islamitische mystiek

    In de islam is het soefisme de belangrijkste mystieke traditie. Deze onafhankelijke stroming wordt vaak geschouwd als de innerlijke of esoterische dimensie van de islam, in tegenstelling tot de uiterlijke dimensie van de islamitische wet en cultuur. Het soefisme is een wetenschap die erop gericht is het hart te zuiveren, los te maken van de wereld en volledig op God te richten. 

    Klassieke soefies houden zich veel bezig met het reciteren van de namen van God (dhikr). Deze naam-meditatie kan individueel of in groepsverband plaatsvinden. Iedere traditie heeft een of meerdere vormen van groeps-dhikr. Daarin wordt veel gebruik gemaakt van muziek, zang, dans, kostuums en meditatie. 

    Veel soefie-gebruiken zijn nogal omstreden in de islamitische wereld. De soefies zijn daardoor veelvuldig vervolgd door islamistische heersers, waaraan ze zich nooit onderwierpen. 

    In het seculiere Turkije hebben de soefies de meeste vrijheid en zijn daar vooral beroemd om de Derwisj dans. Daarin draaien de dansers lange tijd in de rondte om in trance te gaan, begeleid door muziek en zang. Veel dansers bereiken daarmee een diepe spirituele extase. 

    De beroemde soefie, Rumi (1207 – 1273), behoort tot de grootste religieuze meesters en mystici uit de geschiedenis. Hij is allereerst bekend geworden om zijn uitzonderlijk tolerante houding ten aanzien van andere religies. Voor Rumi was het doel van alle religies hetzelfde: de liefdevolle vereniging van de ziel met God. Hij keek daarom met een gelijk oog naar moslims, joden, christenen en hindoes. 

    Rumi’s grootste bijdrage waren zijn gedichten. Deze stromen over van liefde voor God, die hij graag ‘mijn Geliefde’ noemde. Hij geloofde hartstochtelijk dat gedichten, muziek en het zingen van God’s namen de beste middelen zijn om God te bereiken. Dit bracht hem ertoe de Derwisj dans tot een van de hoofdrituelen van het soefisme te verheffen. De Derwisj danser beleeft een mystieke reis waarin hij al ronddraaiend opstijgt naar God. Hij laat daarbij zijn ego steeds meer los en ontwikkelt zijn liefde voor de Allerhoogste. Na afloop van het dansen komt de Derwisj terug in de wereld met meer volwassenheid, compassie en liefde. Hij dient daarmee iedereen in de schepping, ongeacht religie, ras, klasse en nationaliteit.   

    Rumi leek in reïncarnatie te geloven, hetgeen uit het volgende gedicht zou kunnen blijken:

    Ik stierf als mineraal en werd een plant

    Ik stierf als plant en werd een dier

    Ik stierf als dier en werd een mens

    Waarom zou ik bang zijn voor de dood?

    Maar ik zal ook sterven als mens

    Om in gezelschap van de engelen te verblijven

    Maar zelfs uit die wereld moet ik verder gaan

    Want alles is vergankelijk, behalve God

    Als ik mijn engelenziel heb losgelaten

    Zal ik worden wat geen mens zich kan voorstellen

    Wij zullen allemaal tot Hem terugkeren

    Hindoeïstische mystiek 

    Het hindoeïsme is eveneens rijk aan mystici. Net als bij de soefies, behoort naam-meditatie tot de belangrijkste vormen van mystieke beoefening. De belangrijkste mystieke stroming in het hindoeïsme is de bhakti-yoga traditie, ontstaan in Zuid India rond de 8e eeuw. De basis daarvoor is gelegd door een serie spirituele dichters, genaamd de Alvars. Daarna heeft de traditie zich in heel India verspreid en is tot op de dag van vandaag nog steeds immens populair. Sinds het midden van de 20e eeuw, groeit deze beoefening van yoga ook aanzienlijk in het Westen. 

    Natuurmystiek

    Natuurmystici zoeken graag contact met de geest of wijsheid van de natuur, die zich als het ware ‘achter’ de vergankelijke materiële verschijnselen bevindt. Ze doen dat bijvoorbeeld door lange wandelingen te maken, op een bijzondere plek te mediteren, een natuurritueel te doen, enkele dagen alleen te overnachten op een stille plek ver van de bewoonde wereld of een retraite te doen. In de natuurmystiek speelt de kracht van de stilte een belangrijke rol. Daarin kan de geest van de natuur het best worden ervaren. Het doel van natuurmystiek is dat er een vereniging met Moeder Natuur wordt gecreëerd en dat men zich voortdurend bewust is van haar onafgebroken begeleiding in het leven. De oude natuurvolkeren hadden de natuurmystiek al ontdekt in de prehistorie. In de natuurmystiek zien we, net als bij de meeste andere religieuze stromingen, twee richtingen: de traditionele en de ongebonden.

    Traditionele natuurmystiek 

    De natuurvolkeren zijn meestal traditioneel-religieus. Zij volgen allerlei rituelen waarmee ze communiceren met de Geest van Moeder Natuur. Daardoor hopen ze inzichten te krijgen in de problemen van het leven, een goede oogst te ontvangen en beschermd te worden tegen vijandige stammen, natuurrampen en ziektes. Ze ervaren dat de natuur via een universele taal communiceert met de mens. Dat gaat niet met woorden maar met symbolen en metaforen. Ze geloven bijvoorbeeld dat het waarnemen van bepaalde wilde dieren, onweer of een zonsverduistering duiden op voorspoed of tegenslag. 

    Ze doen allerlei rituelen in de natuur om voorspoed in het leven te krijgen, zoals een zonnedans, regendans of aanbidding van heilige bomen. Ook worden er soms rituelen gedaan om vijandige mensen of stammen te vervloeken. Vaak zijn hun rituelen al tienduizenden jaren oud. 

    Veel traditionele natuurreligies worden door moderne westerlingen als primitief en bijgelovig beschouwd. Toch is er momenteel in het Westen een opleving van natuurreligies, zoals het Sjamanisme, de Wicca (hekserij) en het Neo-paganisme (nieuw heidendom). Zij doen traditionele rituelen in de natuur met alle bijbehorende gebruiken, symboliek, voorschriften, attributen en kledingvoorschriften. 

    Ongebonden natuurmystiek

    In de ongebonden natuurmystiek worden, in tegenstelling tot traditionele natuurreligies, geen vaste rituelen gedaan. Evenmin worden vaststaande betekenissen aan natuurverschijnselen gegeven. Er wordt gekeken in welke context de natuurverschijnselen staan. 

    Ik doe veel coachingsessies in de natuur en gebruik daarbij voortdurend de omgeving. Als het bijvoorbeeld onweert, duidt dat bij de ene cliënt op voorspoed, maar bij de ander op tegenslag. Bij sommigen klinkt onweer als vuurwerk. Dan wordt een belangrijke beslissing als het ware door de natuur ‘goedgekeurd’. 

    Ik heb vaak meegemaakt dat ik tijdens een natuurwandeling met een cliënt praat over een belangrijke keuze en dat bij de uiteindelijk beslissing de zon doorbreekt. Dat wordt vaak gezien als een bevestiging. 

    De wind duidt in de ene situatie op verandering en in de ander op kracht. Ik heb gemerkt dat regen bij de ene persoon verdriet opwekt en bij de ander symbool staat voor innerlijke reiniging. Een overvliegende roofvogel geeft in een bepaalde context de boodschap om even ‘boven dagelijks leven uit te stijgen’, zodat er overzicht wordt verkregen. Maar in een andere context kan de vogel op gevaar duiden. 

    Een rivier duidt bij sommige cliënten op levenskracht en vruchtbaarheid. Bij anderen staat de rivier op meegaan met de stroom van het leven. Een mooie grote boom symboliseert bij de ene cliënt zijn eigen persoonlijkheid. Maar bij iemand anders staat de boom voor de organisatie waarin hij werkt. 

    Natuurmystiek is een prachtige manier om te communiceren met Moeder Natuur en geeft een enorme verdieping in spiritualiteit. Het is een hele simpele vorm van mystiek die voor iedereen toegankelijk is. Er hoeven geen moeilijke meditaties te worden gedaan en terugtrekken in een klooster is niet noodzakelijk. Deze vorm van mystiek is volledig universeel en kan daarom met elke andere vorm van spiritualiteit worden gecombineerd.

    Volg een Training WandelCoaching of Outdoor LifeCoaching bij het Atma Instituut om deze vorm van mystiek te beleven.