Yoga psychologie

over de oorzaken van stress
Iedereen weet dat yoga goed is tegen stress. Door een tijdje in een yoga houding te zitten, voel je de stress vanzelf wegtrekken.
Inhoud
    Add a header to begin generating the table of contents

    Yoga psychologie

    Wat de meeste mensen niet weten, is dat er ook yoga psychologie bestaat. Daarin wordt uitgelegd wat de diepere oorzaken van stress zijn. Hoewel deze psychologie al heel oud is, zijn de inzichten daarvan nog steeds heel actueel, vooral ook voor coaches. 

    De guna’s (geaardheden)

    In de yoga psychologie speelt het concept van de guna’s een belangrijke rol. Het woord guna betekent geaardheid, tendens of levenshouding. Het zijn de basiskwaliteiten in de natuur en in de psyche van de mens. Zij spelen een essentiële rol bij de hoeveelheid stress die wij ervaren. 

    Er zijn drie guna’s: tamas, rajas en sattva. Deze Sanskriet woorden zijn niet in één Nederlands woord te vertalen. Ze zijn alleen te omschrijven, wat ik ook ga doen in dit artikel. Vervolgens gebruik ik alleen de Sanskriet woorden.

    Tamas

    Het woord tamas betekent o.a. stilstand, beëindiging, onwetendheid en illusie. Deze geaardheid veroorzaakt vertraging en slaap. Als tamas te sterk is, leidt deze tot stagnatie, somberheid, verslaving, depressie, psychose, chaos of vernietiging.

    Het kan geen kwaad om af en toe in tamas te zijn, want deze guna is nodig om dingen te vertragen of te beëindigen. Ook zorgt tamas ervoor dat we voldoende slaap en ontspanning krijgen. Maar er zijn ook mensen die er voortdurend in zitten. Zij hebben weinig interesse in het ontwikkelen van kennis, waardoor ze erg onwetend zijn. Ze eten en slapen teveel en houden van junk-voedsel. Ze zijn emotioneel instabiel, klagen veel en hebben weinig zelfreflectie. Ook zorgen ze niet goed voor zichzelf en is het vies en rommelig in hun huis. Als ze te lang in tamas blijven, lopen ze het gevaar verslaafd te raken aan alcohol of drugs. 

    Tamas kan ook de behoefte opwekken om dingen af te breken. Ook daar is niets mis mee, want soms is dat nodig om oude zaken los te laten. Maar als die neiging te groot wordt, ontstaat er agressiviteit, vernielzucht of criminaliteit. Sommigen volgen duistere filosofieën zoals fascisme of terrorisme. 

    De diepere oorzaken van teveel tamas zijn gebrek aan zelfvertrouwen, een negatief zelfbeeld en pessimisme. Daardoor geloven ze niet dat het nog iets wordt in hun leven. Ze hebben diep van binnen de hoop opgegeven op een betere toekomst. Het liefst houden ze alles zoals het is, uit angst voor nog meer ellende. Maar dat resulteert uiteindelijk in depressie. 

    Rajas

    Een gezonde hoeveelheid rajas leidt tot actie, creativiteit, affectie en ambitie. Alle grote uitvindingen, kunstwerken, organisaties en culturen zijn dankzij rajas ontstaan. Rajas versterkt ook de eetlust en het verlangen naar liefde en seksualiteit. Ze houden van drukte en leven daarom graag in de stad. 

    Als mensen echter teveel in rajas zijn, krijgen ze te hoge ambities en streven ze overmatig naar materiële bezittingen, macht of erkenning. Ze streven vaak naar te hoge doelen. Als ze er met veel moeite in slagen deze doelen te behalen, zijn ze even heel blij, maar streven ze snel naar nog hogere doelen. Als ze hun doelen niet behalen, raken ze erg gestrest en teleurgesteld. 

    Mensen met teveel rajas zijn ongeduldig, hebben altijd haast en raken snel geïrriteerd. Ze zijn emotioneel niet stabiel en nemen ertoe hun emoties overdreven fel te uiten. Vaak zijn ze workaholics die hun gezin en vriendschappen verwaarlozen. Status is erg belangrijk voor ze. Ze worden snel afgunstig op mensen die meer succes hebben. Sommigen hebben narcistische trekjes.

    De diepere oorzaken van teveel rajas zijn gedeeltelijk hetzelfde als van teveel tamas. In beide gevallen is er te weinig zelfvertrouwen en een negatief zelfbeeld. Tamas-mensen gaan er alleen anders mee om. Ze geloven dat ze zich beter zullen voelen als ze succesvol zijn. Maar dat is een illusie, want het goede gevoel van succes is heel tijdelijk. Daarom blijven ze maar doorrennen en hebben ze voortdurend stress. Velen krijgen daardoor fysieke klachten en sommigen belanden in een burn-out. 

    Sattva

    Het woord sattva heeft vele betekenissen. De belangrijkste in dit verband zijn hoge ethiek, helderheid en kennis. Sattva zorgt voor inzicht, welzijn en innerlijke rust. 

    Mensen die veel in sattva zijn, voelen zich in balans en hebben gezonde ambities. Hoewel ze enthousiast zijn in hun werk, zijn ze niet verslaafd aan bezittingen, macht of erkenning. Ze vinden het prima om succesvol te zijn, maar zijn daar niet aan gehecht. Ze hebben realistische levensdoelen. Als ze hun doelen behalen, streven ze niet meteen naar nog hogere doelen. En als ze hun doelen niet behalen, raken ze niet overmatig teleurgesteld. Ze blijven onder alle omstandigheden rustig en geduldig. 

    Sattva-mensen besteden veel aandacht aan hun gezondheid. Daarom eten ze zuivere voeding en houden ze hun geest helder. Ze staan graag vroeg op omdat de ochtend het meest geschikt is voor sattvische activiteiten. Ze zijn gesteld op rust en wonen daarom het liefst buiten de stad. Ook houden ze van kunst, muziek, wetenschap, filosofie en spiritualiteit. Ze hechten veel belang aan vriendelijkheid en eerlijkheid. Sattva-mensen zorgen graag voor andere mensen.

    Mensen in sattva zijn emotioneel stabiel en in staat hun emoties op een adequate manier te uiten. Ze raken niet heen-en-weer geslingerd door de afwisseling van succes en tegenslag. Daardoor raken zij niet verstoord als het even tegenzit, want zij weten dat ‘succes en tegenslag elkaar afwisselen zoals het komen en gaan van zomer en winter’ (Bhagavad-gita 2.14). Ze ervaren daarom weinig stress en zijn tevreden met hun leven. Hun gevoel van geluk is stabiel en komt van binnenuit. Het is daarom niet afhankelijk van externe omstandigheden. 

    Voor mensen in sattva is de zin van het leven om zichzelf te verbeteren en iets goeds bij te dragen aan de wereld. Ze zijn in staat uit te stijgen boven hun individuele belangen en zich in te zetten voor collectieve belangen. 

    De interactie tussen de guna’s

    De drie guna’s worden symbolisch vergeleken met kleuren. Tamas staat voor donkere kleuren, rajas voor felle kleuren en sattva voor zachte kleuren. Er kunnen eindeloos veel kleurcombinaties ontstaan door deze met elkaar te mengen. Op dezelfde manier zijn er eindeloos veel bewustzijnstoestanden mogelijk door de interactie van de drie guna’s.

    De meeste mensen worden afwisselend door de drie guna’s beïnvloed. Bij anderen is één van de guna’s voortdurend dominant. Om gezond en gelukkig te zijn en niet teveel stress te hebben, is het volgens de yoga psychologie nodig dat sattva de overhand heeft. Dat betekent echter niet dat rajas en tamas helemaal verdwijnen. Ze blijven altijd in geringe mate bestaan. Als sattva overheerst, ben je in staat de goede aspecten van rajas en tamas te benutten. 

    Mensen in sattva gebruiken rajas om de nodige ambitie te hebben voor hun maatschappelijke activiteiten. En ze benutten tamas om zich te ontspannen en verouderde zaken los te laten. 

    20 manieren om sattva te verhogen en stress te verminderen

    Omdat tamas en rajas erg dominant zijn in de huidige samenleving, is een vermeerdering van sattva en vermindering van tamas en rajas voor de meeste mensen sterk aan te bevelen. Hier volgen 20 manieren om dat te doen:

    1. Bestudeer de werking van de drie guna’s en zorg dat je ze steeds beter herkent, zowel in jezelf als in je omgeving. Onderzoek je diepere drijfveren en ambities. Wat drijft je tot activiteiten in rajas of tamas? Hoe zijn deze drijfveren ontstaan? Meestal stammen ze uit je kindertijd. In welke guna’s zaten je ouders toen ze je opvoedden? Wat waren hun drijfveren en ambities? Hoe was het op school? 
    2. Gebrek aan zelfvertrouwen en eigenwaarde ontstaan meestal in de kindertijd. Die worden veroorzaakt door teveel rajas en tamas. Ontwikkel daarom meer sattva en zorg ervoor dat negatieve gedachten en gevoelens geen kans krijgen. Zo groeit er een positieve en optimistische levenshouding.
    3. Een krachtige manier om sattva te bevorderen is het beheersen van de spraak. Boeken als de Bhagavad-gita en de Yoga-sutra’s benadrukken dat sterk: gebruik alleen vriendelijke taal, spreek altijd de waarheid en roddel nooit. Beledig en kwets niemand. Spreek alleen als het nodig is. Leer goed te luisteren.
    4. Lees boeken en bekijk films die sattva stimulerend zijn.
    5. Beluister of maak muziek die sattva bevordert. Bekijk of maak ook schilderijen of foto’s die sattva-stimulerend zijn.
    6. Reduceer of stop het gebruik van sigaretten, alcohol, drugs en junk-food om vrij te raken van teveel tamas. Eet niet teveel scherp, zuur, zout of bitter voedsel, want dat bevordert rajas. 
    7. Breng je leven in balans. Als je een workaholic bent, dus teveel in rajas bent, neem dan meer rust en besteed meer tijd aan je privé-relaties. Als je te passief bent, dus teveel in tamas, breng er dan meer actie in. 
    8. Zoek voor jou het beste slaapritme. De juiste hoeveelheid slaap bevordert sattva. 
    9. Ga regelmatig de natuur in. Daardoor glijdt de stress vanzelf van je af. 
    10. Als je teveel in tamas bent, ga dan meer bewegen. Als je teveel in rajas bent, doe dan meer rustgevende activiteiten.
    11. Doe regelmatig aan meditatie. Zoek de vorm die bij je past. Het kan zijn dat je het lastig vindt om in een meditatiehouding te zitten. Leer dan om allerlei dagelijkse activiteiten meditatief te doen, zoals wandelen, fietsen, hardlopen, dansen, zwemmen, klussen, tuinieren of schoonmaken. Zelfs autorijden kun je meditatief doen. 
    12. Een goede oefening is om minder hard te rijden. Dat is niet alleen veiliger, maar kost ook minder mentale energie, zodat je frisser op je werk aankomt. Als je normaal 160 rijdt op de snelweg, probeer dan eens 120 te rijden en kijk hoeveel tijd dat scheelt. Uiteindelijk zul je merken dat je niet veel later op je bestemming aankomt.
    13. Bezoek mooie kerken, tempels of andere gebouwen met een serene sfeer. Ook mooie tuinen en parken bevorderen sattva. 
    14. Leer om je emoties te beheersen zonder ze te onderdrukken. Zowel onderdrukte als onbeheerste emoties veroorzaken stress. Van onderdrukking wordt je depressief en dat is tamas. Leer je emoties te uiten, maar knal ze er niet onbeheerst uit, want dat is rajas. Probeer eerst te onderzoeken wat de oorzaak van je emoties zijn, voordat je ze uit. Dat is sattva. 
    15. Zorg dat je agenda niet helemaal is volgepropt. Wees minder ambitieus met je deadlines. Schuif ze verder op in de tijd, zodat ze gemakkelijker te halen zijn. 
    16. Als je leven te druk is, verlaag dan het tempo. Maar dat kan alleen als je niet voortdurend wordt voortgestuwd door te hoge ambities en te strakke deadlines. Dan ben je dus teveel in rajas.
    17. Zorg dat je woning en werkplek sattva bevorderend zijn. Houd alles schoon en opgeruimd, want rommel en vuiligheid brengt je in tamas. Maar wees daar niet te fanatiek in, want dan ben je in rajas.
    18. Ontwikkel sattva idealen. Ga andere mensen helpen. Zet je in voor een beter milieu, beter onderwijs, minder armoede en minder ziekte. Maar wees ook daar niet te fanatiek in, want dan ben je in rajas.
    19. Onderzoek je houding t.a.v. geld. Teveel tamas betekent dat je te weinig ambitie hebt om geld te verdienen. Oneerlijk geld verdienen is tevens een symptoom van tamas. Teveel rajas betekent dat je te hard werkt om geld te verdienen. Door meer in sattva te zijn wordt je mentaal scherper. Daardoor leer je hoe je door minder hard te werken toch het geld verdient wat je nodig hebt. Geef het vervolgens uit aan zaken die sattva bevorderend zijn. 
    20. Zoek regelmatig het gezelschap op van mensen in sattva.

    Conclusie

    Om stress blijvend te verminderen, is het nodig om steeds meer in sattva te zijn. Daarnaast is het nodig de invloed van rajas en tamas te verminderen tot goed hanteerbare proporties. Daar is een diepgaande persoonlijke transformatie voor nodig. In het begin moet je daar actief aan werken. Maar na verloop van tijd krijgt sattva op een natuurlijke wijze steeds meer de overhand. Dit is volgens de yoga psychologie de weg naar blijvende innerlijke rust en voldoening. 

    En hoe meer mensen in sattva zijn, hoe meer er een sfeer van sattva ontslaat in de hele samenleving. Op deze manier worden er steeds minder mensen ziek door teveel stress.

    Training

    Wil je meer weten over hoe je beter in sattva komt? Volg dan onze Sattva training in het Atma Instituut.  

     


    Bronnen

    De guna’s worden uitgelegd in klassieke literatuur van India op het gebied van yoga, sankhya en ayurveda. Dat betekent niet dat de bevolking van India meer in sattva is dan in andere landen. Sterker nog, in het huidige India lijkt rajas steeds meer de overhand te krijgen. Desalniettemin kunnen we veel leren uit deze traditie.

    Kapila – Sankhya Aforismen (de basis van de guna theorie)

    H. Goswami – Bhagavad-gita (de beroemde conversatie tussen Krishna en Arjuna over de verschillende yoga-systemen, met veel informatie over de guna’s)

    Ramanuja – Sri Bhasya (commentaar op de Vedanta Sutra’s, met o.a. diepgaande analyses over de achtergrond van de guna’s)

    Patanjali – Yoga Sutra’s (een van de bekendste yoga geschriften)
    Jadunath Sinha – Indian Psychology (uitgebreid overzicht, met veel over de guna’s)

    Surendranath Dasgupta – A History of Indian Philosophy (een standaardwerk over de Indiase filosofie)

    Frawley – Yoga and Ayurveda – Self Healing and Self Realization. (David Frawley is een van de bekendste westerse schrijvers op het gebied van yoga en ayurveda)

    Frawley – Ayurveda and the mind – The Healing of Consciousness

    Martin Seligman – Gelukkig zijn kun je leren  (een van de grondleggers van de positieve psychologie)

    Maika Puta: Promoting Health By Sattva-Guna (een proefschrift over de verhoging van welzijn en gezondheid door de bevordering van sattva. https://monarch.qucosa.de/api/qucosa%3A20687/attachment/ATT-0/#page134).